Eerst de kern, dan de vorm
De zoektocht is de route. De kern is wat er onderweg met de luisteraar gebeurt.
De meeste podcasts kunnen mij niet boeien. Zeker bij verhalende podcasts merk ik vaak dat er een groot mysterie wordt opgetuigd, maar dat ik na tien minuten al voel: dit gaat nergens heen. Niet omdat het onderwerp oninteressant is, maar omdat onduidelijk blijft wat het verhaal met mij als luisteraar moet doen.
De zoektocht is niet de kern
De meeste podcastmakers denken dat een interessante zoektocht voldoende is voor de luisteraar. Maar een zoektocht is als elke zoektocht: je zoekt naar iets en vindt het wel of niet. Als dat echt de kern is dan is de luisteraar weg zodra hij vermoedt dat jij het niet gaat vinden.
De zoektocht is niet de kern, het is slechts een kapstok, een route, een reeks gebeurtenissen om iets bij de luisteraar teweeg te brengen.
Een zoekende podcastmaker aanhoren is dus niet voldoende. Weten wie het gedaan heeft is ook niet voldoende.
Ira Glass heeft vaak uitgelegd dat een goed verhaal niet alleen bestaat uit een reeks gebeurtenissen. Er moet ook een moment van reflectie zijn: waarom doet dit ertoe? Wat verandert er door dit verhaal? Een soort inzicht, zonder dat het een preek wordt. De luisteraar maakt kennis met een waargebeurd verhaal waarin iemand iets meemaakt. Als het goed is gebeurt er bij de luisteraar dan ook iets. Met de nadruk op dat woord: gebeurt. De luisteraar wordt geraakt. Een aanraking op afstand.
Je kunt zo’n podcast zien als moralistisch gebeuren maar zonder dat de moraal opgedrongen wordt. Het kan natuurlijk ook gebeuren dat de luisteraar het gek vindt wat de hoofdpersoon doet. Men hoeft zich er niet mee te identificeren, maar ook dan gebeurt er dus iets bij de luisteraar.
Love + Radio gaat hier nog veel verder in. De hoofdpersonen die daar aan bod komen zijn altijd figuren die extreem gedrag vertonen. Maar door de manier waarop zij spreken, intiem in de microfoon, ontstaat er toch een band met de luisteraar. Die raakt geprikkeld door de bizarre persoonlijke verhalen.
Misschien dat de luisteraar het gedrag zal afkeuren maar toch ademloos blijft luisteren. En die zal ondanks dat misschien toch wat herkenning vinden. Want hoe extreem de verhalen ook zijn, ze laten tegelijkertijd ook heel duidelijk zien hoe mensen kunnen zijn. En doordat deze mensen zich kwetsbaar opstellen met hun bekentenissen, ontstaat er makkelijker een band met de luisteraar.
Van goed verhaal naar goed effect
In de podcast Wat moeten we met onze Kees? die ik samen met Karin Ramaker voor Omroep Brabant maakte, is de kern: in Nederland is er te weinig aandacht voor klein verzet. We zetten Anne Frank en de Soldaat van Oranje op een voetstuk, de grote bomen, maar voor de kleine bomen, al die kleine radertjes in het grotere geheel, is geen aandacht. Waar komt dat door?
In de podcast komt de vraag ‘vallen de daden van Kees onder de titel verzet?’ dus vaak voorbij. Het oordeel daarvan laten we vooral over aan de luisteraar. En dat kregen we daarom ook vaak terug als effect van deze podcast. Luisteraars vertelden ons dat ze het raar vonden dat bijvoorbeeld het NIOD zo krampachtig omgaat met de kwestie van Kees.
Een goede podcast brengt dus iets bij de luisteraar teweeg. Juist daarom wil ik me de komende tijd meer toeleggen op de fase vóór de productie: het opzetten en doordenken van podcasts. Want daar gaat het vaak mis. Er is een onderwerp, er zijn mogelijke gasten, er is misschien zelfs al een format. Maar de belangrijkste vraag is nog niet scherp genoeg beantwoord: wat moet deze podcast teweegbrengen bij de luisteraar?
Pas als die kern helder is, kun je goede keuzes maken over vorm, montage, muziek, sounddesign, afleveringstructuur en vertelperspectief. Eerst de kern, dan de vorm.
Wil je hulp bij het ontwikkelen of verbeteren van een verhalende podcast?
Op marcoraaphorst.nl lees je hoe ik meedenk over concept, vorm, verhaal, montage en geluid.